Tradycje artystów

Jasne jest, że tradycje tego rodzaju godziły w arty­stów, malarzy i rzeźbiarzy, którzy swoją sztuką wdzierają się niejako w sferę działania samego Boga. A przecież, w myśl islamu tylko Bóg-Allah ma moc stworzenia, jest bowiem „Stwórcą nieba i ziemi”. W rezultacie artyści muzułmańscy mieli trudne zadanie w poszukiwaniu nowych form wyrazu artystycznego, ukazywania piękna. Stąd też, zrodziła się w islamie przepiękna ornamentyka zmierzająca ku abstrakcji, stąd wspaniała architektura, a w końcu namiastka malarstwa — miniatura.Malarstwo miniaturowe w islamie rozwijało.się pod silnym wpływem tradycji irańskiej, dlatego też roz­winęła się ona przede wszystkim na obszarze perskim. Z obszaru perskiego, sztuka ta rozprzestrzeniła się na Turcję Osmańską i Indie. Nie zrezygnowano nawet z przedstawiania zwierząt i postaci ludzkich w minia­turze muzułmańskiej, starając się jednak zatuszować w jakiś sposób ich naturalność, rzeczywistość. Irań-czycy, którzy dość wcześnie oderwali się od islamu ortodoksyjnego, sunnickiego i stali się szyitami, byli bardziej tolerancyjni dla sztuki figuralnej. Chcąc jed­nak usprawiedliwić swoją predylekcję do scen figu­ralnych, starano się znaleźć aprobatę w tradycji re­ligijnej. Pewien malarz irańskiego pochodzenia, po przyjęciu islamu miał zapytać Ibn Abbasa, krewnego / Proroka, który był autorytetem w sprawach religij­nych: „Czy ja już nie będą mógł malować zwierząt?” Na to miał odpowiedzieć Ibn Abbas: „Przecież mo­żesz poobcinać zwierzętom głowy, aby nie wyglądały jak żywe, a następnie możesz je upodabniać do kwia­tów”.Zgodnie z tą tradycją, a być może i pod wpływem tradycji Starożytnego Wschodu, Babilonii i Asyrii, rzemieślnicy i artyści malarstwa miniaturowego w is­lamie mają ogromną predylekcję do wszelkiego ro­dzaju scen symbolicznych, tworów wyobraźni, do łą­czenia motywów roślinnych, kwiatowych i zwierzę­cych, którym nadają formy stylizowane, geometrycz­ne. Można powiedzieć, że ornament geometryczny stanowi podstawę sztuki muzułmańskiej, podobnie jak ciało ludzkie stanowiło podstawę i punkt wyjścia w sztuce antycznej. Sztuka muzułmańska jest więc poza architekturą, sztuką czystej inwencji, fantazji i idealizmu, jednym słowem, jest to sztuka w swojej istocie abstrakcyjna.Najbardziej charakterystycznym ornamentem sztu­ki muzułmańskiej, który tak doskonale oddaje jej du­cha, jest arabeska, jak już wspomnieliśmy wyżej. Warto przytoczyć opinię na ten temat wybitnego zna­wcy sztuki muzułmańskiej arabskiej wczesnego okre­su Biszr Faresa, który w swojej rozprawie: Essai sur l’esprit de la décoration islamique, tak pięknie i cel­nie mówi: „Arabeska to wielka tajemnica ornamentu arabskiego… Arabeska nie jest wynikiem jakiegoś ka­prysu, lecz owocem czystej aspiracji muzułmańska], która została spętana. Wierny muzułmanin powinien być cały nastawiony duchem ku stwórcy — Allaho-wi. Allah jest magnesem i celem wszystkiego. „Do Boga-AUaha należy Wschód i Zachód; i gdziekolwiek się zwrócicie, tam jest oblicze Boga” Arabeska jest pozbawiona realizmu hellenistycznego; nie ma początku ni końca, ponieważ jest poszukiwa­niem Nieskończonego. Zbliża się bardzo do sztuki ab­strakcyjnej, intelektualnej, którą się dzisiaj zachwy­ca świat. Obok arabeski, lecz zaszczepiona na niej. jest typowa dla sztuki muzułmańskiej stylizacja. Wszystko to zmierzało do oderwania się od świata konkretnego, świata złudy i przemijalności. Król ko mówiąc, ponieważ tradycja religijna islamu bardzo krępowała rozwój sztuk plastycznych, a więc i malarstwa, przeto uwaga artystów skupiła się głów­nie na dekoracji, ornamentyce i miniaturze. Miniatu­ra jednak była traktowana, zwłaszcza w jej począt­kowym okresie rozwoju, jako dodatek do ważniejszej w oczach muzułmanina sztuki — kaligrafii. Wybitni kaligrafowie i iluminatorzy rękopisów byli sławieni za swoją sztukę, podczas gdy miniaturzyści są tylko rzadko wzmiankowani w krótkich słowach. Mimo tych trudnych warunków dla ich działalności arty­stycznej, miniaturzyści muzułmańscy stworzyli praw­dziwe arcydzieła, które są i dzisiaj podziwiane.Nie będziemy się tu zajmować bardziej szczegóło­wym opisem malarstwa miniaturowego w świecie is­lamu. Dość stwierdzić, iż rozwinęło się ono w róż­nych regionach świata muzułmańskiego, wyrażało się w różnych stylach i potworzyło swoje szkoły: szkołę abbasydzką względnie bagdadzką (najwcześniejszą), szkołę irańsko-mongolską, szkołę Tirmuridów, szkołę irańską, Safawidów, szkołę indyjsko-muzułmańską iszkołę osmańską.

[Głosów:1    Średnia:3/5]

Comments

comments