Rozwój medycyny i inych nauk

na początku rodziału, islam zachęcał do „poszukiwania wiedzy” przez całe życie. Założeniem islamu była przecież troska o po­myślność wiernych na tej ziemi, nauki temu poma­gały. Nauki ścisłe, jak matematyka i astronomia, a także medycyna i farmakologia, były bardzo użyte­czne dla rozwoju cywilizacji, podnosząc poziom ży­cia mieszkańców, a nie zagrażając w zasadzie ideo­logii islamu. Nie budziły obaw ortodoksów, jak np. filozofia spekulatywna, m. in. dlatego, iż na tych naukach się nie znali. Z tego też względu nauki W ścisłym tego słowa znaczeniu, jak np. matematyka, astronomia, medycyna itp. zaczęły się rozwijać bez większych przeszkód, osiągnęły wysoki poziom u Ara­bów, wcześniej niż filozofia spekulatywna. W tych właśnie dziedzinach arabska nauka wywarła wielki wpływ na naukę europejską.W dziedzinach nauk ścisłych osiągnięcia uczonych arabskich były ogromne. Wiadomo powszechnie, że arabski system liczenia, przejęty zresztą z Indii, przy­jął się i rozpowszechnił w Europie. Z wielkich ma­tematyków arabsko-muzułmańskich wymienić nale­ży ^Muhammada Ibn Musę al-Chuwarizmiego (IX. w.), znanego w średniowieczu jako Alkarismi. Od jego to nazwiska np. pochodzi termin matematyczny lo-garytm. Wywarł on wielki wpływ na naukę euro­pejską. Jego dzieła matematyczne i algebraiczne (słowo „algebra” pochodzi od arabskiego al-dżabr), przetłumaczone na łacinę, zainaugurowały nową epo­kę w tych dyscyplinach i umożliwiły postępy w astro­nomii. Uczeni arabscy udoskonalii trygonometrię sfe­ryczną i fizykę matematyczną.Astronomia miała swoich wielkich przedstawicieli w nauce arabskiej. Znany dobrze w średniowieczu ‚uczony arabski. Abu al-Kasim al-Farghani (IX w.), był sławny i w Europie pod imieniem Alfraganus. Monumentalne było dzieło innego wielkiego astro­noma arabskiego, Abu Abd Ali aha Ibn Dżabira al–Battaniego (zm. 929), znanego w Europie jako Al-bategnius. Jego podstawowe dzieło astronomiczne dość wcześnie przetłumaczone na łacinę, zostało póź­nej przekazane nauce europejskiej. Były to przede wszystkim jego „tablice astronomiczne”, które zostały opublikowane przez Melanchtona w Norymberdze „w 1537 r. w tłumaczeniu P. Tiburnusa pt. De motu stellarum („O ruchach gwiazd”). Al-Battani wyzna­czył z wielką precyzją nachylenie ekliptyki, trwanie roku zwrotnikowego i pór roku, prawdziwy ruch słońca, sprostował kilka ruchów planet itp. ‚inny słyn­ny astronom arabski az-Zarkawi, żyjący w Hiszpa­nii w latach 1029—1087 (znany w Europie,jako Arza-chel), był wynalazcą astrolabium, zwanego po arab-sku: sajiha, skąd łacińska nazwa tego instrumentu: saphaea Arzachelis.Astronomia i astrologia były bardzo popularne wśród Arabów od dawna, jeszcze w okresie przedmu-zułmańskim; akceptowane przez islam, bardzo popie­rane przez władców muzułmańskich.Wysoko u Arabów stała chemia. Zresztą sam ter­min „chemia”: wywodzi się od arabskiego: al-kimia, stąd nasze słowo: alchemia. Tak jak to było modne w średniowieczu europejskim tylko wcześniej, uczeni arabscy uprawiali tę naukę, alchemię w celu poszu1 kiwania niezwykłych: „cudownych” pierwiastków, m. in. sławnego „kamienia filozoficznego”, bądź szla­chetnego metalu, jak złoto, przez różne eksperymen­ty. Sławna była postać uczonego arabskiego, z tej dziedziny, imieniem Dżabir Ibn Hajjan z Kufy, twór­ca podstaw chemii eksperymentalnej. Jak podaje su­mienny uczony, bibliograf arabski Ibn an-Nadim (X w.), Dżabir Ibn Hajjan miał rozwijać swoją działal­ność naukową około połowy VII w. w Kufie i był związany z szyicką sektą — ismailizmem. Był to uczo­ny wszechstronny, legendarny omal przez swoją wszechstronność i sławę: miał pracować jako lekarz, zajmował się wieloma naukami, poza alchemią, jak: astrologią, muzyką, matematyką, medycyną, filozo­fią, jak również naukami religijnymi. Napisał on, zgo­dnie z tradycją, wiele dzieł z różnych dyscyplin nau­kowych, lecz przede wszystkim alchemii, a właściwie już chemii naukowej. W rezultacie swoich licznych eksperymentów, dążył do ich zastosowania praktycz­nego: udoskonalenia metali, jak np. przygotowanie stali, barwienie materiałów i skóry, używanie dwu­tlenku manganu przy wyrobie szkła itp. Osiągnięcia naukowe Dżabira Ibn Hajjana były ogromne. Zawarłje w licznych dziełach, które dotąd nie zostały nale­życie zbadane. Ustalony zestaw jego dzieł przedsta­wia się następująco: 112 traktatów i rozpraw doty­czących alchemii, 70 dzieł ukazujących w sposób sy­stematyczny rozwój jego doktryny alchemicznej, 144 inne dzieła, zw. ogólnie „Księgi równowag” — Ku-tub al-mawazin, co pozostaje w związku z jego dok­tryną eksperymentalno-spekulatywną „równowagi” — mizan.Dla przykładu zaprezentowaliśmy nieco dokładniej sylwetkę niezwykłego uczonego arabskiego z wcze­snego okresu islamu łączącego zainteresowania nau­kowe świeckie z religijnymi.Sumując krótko osiągnięcia uczonych arabskich w dziedzinie chemii, powiemy, iż odkryli oni i sporzą­dzali kwas siarkowy, azotowy, azotan srebra, subli-mat, amoniak, salmiak i inne. Im zawdzięcza się od­krycie destylacji i krystalizacji.Medycyna stała bardzo wysoko u Arabów, a arab­skie osiągnięcfa w różnych jej dziedzinach zasilały przez wiele wieków medycynę europejską.Wielcy lekarze arabscy byli często sławnymi filo­zofami, dość wspomnieć takie nazwiska jak: Ibn Si­na, Ibn Tufajl, Ibn Ruszd. Lekarze arabscy poczynili wielkie postępy, w porównaniu z medycyną grecką, w dziedzinie medycyny ogólnej i chirurgii. Jeden z pierwszych sławnych lekarzy w kulturze arabsko–muzułmańskiej, żyjący w latach 850—932, Muha­mmad Zakarija ar-Razi (w Europie znany jako Rha-zes), był” największym klinicystą w świecie islamu. Liczba jego dzieł przekracza 220 pozycji, a niektóre z nich są prawdziwymi encyklopediami medycyny. Szczególnie jego dwa dzieła medyczne o charakterze encyklopedycznym były powszechnie znane: Al-Hawi (po łacinie: Continens) oraz Al-Mansuri (po łacinie:Almansoris); przetłumaczone na łacinę, były rozpo­wszechnione w Europie do XVII w.Słynnym lekarzem był Ibn Sina (Awicenna), Irań-czyk z pochodzenia, piszący swoje dzieła przede wszy­stkim po arabsku, (zm. 1037), znany bardziej jako fi­lozof arabsko-muzułmański. Jego główne dzieło me­dyczne: „Kanon medycyny” — al-Kantin fi at-libb — wielka encyklopedia medyczna, było dobrze zna­ne w Europie przez wiele wieków, także w Pol­sce i wykładane na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie.W dziedzinie chirurgii wsławił się Abu al-Kasim az-Zahrawi, działający w Kordobie (zm. 1013), zna­ny w Europie jako Abulcasis. Jest to największy chi­rurg świata arabskiego. Jego dzieła wywarły decydu­jący wpływ na dalszy rozwój tej dziedziny medycy­ny, sztuki chirurgicznej w Europie. Uczeni, zajmują­cy się historią medycyny, stwierdzają zgodnie, iż je­go najważniejszy traktat o chirurgii pt. Tasrif, po­dniósł tę gałąź medycyny do rangi samodzielnej nau­ki. Wielką nowością tego dzieła było to, iż zainaugu­rowało ono dzieło chirurgiczne ilustrowane; zawie­ra ono ponad 200 ilustracji i tym też tłumaczy się wielkie powodzenie tego traktatu medycznego w Eu­ropie, od chwili kiedy został przetłumaczony przez Gerarda z Kremony w 1150 r. w Toledo.Innym sławnym pionierem medycyny w świecie arabskim był Abu Marwan Ibn Abi al-Ala Ibn Zuhr (w Europie znany jako: Avenzoar), jeden z najwięk­szych lekarzy arabskich żyjący w Hiszpanii w latach 1094—1160. Był on pierwszym uczonym, który opi­sał zapalenie osierdzia, chorobę raka żołądka i inne; był on prekursorem medycyny eksperymentalnej.Wsławili się również w medycynie wybitni filo­zofowie arabscy w Hiszpanii: Ibn Tufajl i Ibn Ruszd (Averroes). Szczególnie ten ostatni (zm. 1198), był bardzo dobrce znany jako autor obszernego dzieła o medycynie. Uczonym arabskim zawdzięcza się też stworzenie farmacji jako odrębnej nauki. Przyzna­wali oni chemioterapii ogromne znaczenie. Znali i przygotowywali preparaty antymonowe, rtęciowe, że­lazowe i różne sole poprzednio nieznane. Wyposażyli też farmację w liczne lekarstwa w postaci tynktur, ekstraktów, przy czym używali cukru do przygoto­wywania syropów i napojów leczniczych.Farmakopea arabska obejmowała wiele ziół leczni­czych, z których znaczna część jest używana do dziś w lecznictwie, jak np. senes, sporysz, tojad, kolok-winta i inne. Geografowie i naturaliści arabscy pro­wadzili bystre obserwacje nad fauną i florą krajów, które zwiedzali, wzbogacając zooologię i botanikę. Tak np. słynny botanik i farmakolog arabski z Malagi. Ibn Bajtar (zm. 1248) wzbogacił znaną sztukę medy­czną licznymi roślinami leczniczymi. Opisał on skru­pulatnie i sklasyfikował w swoim dziele zatytułowa­nym Kitab al-mufradat — „Księga ziół” aż 1400 różnych roślin leczniczych.Lecznictwo arabskie znało hydroterapię, psycho­terapię i dietetykę leczniczą.Warto też przypomnieć, że w świecie arabskim bu­dowano liczne szpitale. Znamienne jest, że budowa­no specjalne szpitale dla umysłowo chorych. Często szpitale były połączone z placówkami naukowymi, jak to już wyżej wspomniano. Zwykle, zgodnie z tradycją budownictwa arabsko-muzułmańskiego, w nowym o-siedlu miejskim budowano: meczet, szpital i szkołę, czyli instytucje publiczne, które sprzyjają zdrowiu fizycznemu i duchowemu, jak tego wymagał islam. Tradycja ta zresztą, jest respektowana i dzisiaj w krajach muzułmańskich.Oczywiście, w kulturze arabsko-muzułmańskiej wysoką pozycję zajmuje filozofia arabsko-muzułma-ńska, która jest silnie związana z islamem i nosi na sobie jego wyraźne piętno. Postaramy się dać zwięzłą charakterystykę tej filozofii wskazując na jej bliski związek z religią.

[Głosów:1    Średnia:4/5]

Comments

comments