Prądy odnowicielskie

Na końcu przeglądu ruchów reformatorskich i od-nowicielskich jakie się pojawiły w islamie w XIX wieku, powrócimy jeszcze na subkontynent Indii, gdzie państwo muzułmańskie Wielkiego Mogoła, a wraz z nim i społeczność muzułmańska Indii, zna­lazły się w całkowitej dekadencji. W drugiej poło­wie XIX wieku społeczność muzułmańska Indii utra­ciła swój byt państwowy; w miejsce władcy muzuł­mańskiego suwerenność nad muzułmanami Indii przejęli „niewierni” — Anglicy. Teraz wpływ kul­tury i cywilizacji europejskiej stał się czynnikiem dominującym w kształtowaniu dalszych losów islamu w Indiach. Osierocona społeczność muzułmańska za­częła szukać jakiejś drogi wyjścia, aby się nie zatra­cić. Następowała bowiem szybka sekularyzacja ży­cia społeczności muzułmańskiej pod kierunkiem ob­cej, niemuzułmańskiej władzy. „Siedziba islamu” — dar al-islam stawała się „siedzibą wojny” — dar al–harb. Nie dziw więc, że światli muzułmanie zaczęli się zastanawiać nad tym, jak uratować zagrożoną spo­łeczność muzułmańską w Indiach. W tej krytycznej sytuacji wystąpił wybitny reformator religijny i dzia­łacz kulturalny, który postawił sobie za cel przetwo­rzenie islamu indyjskiego przy pomocy najnowszych osiągnięć nauki i kultury oraz wychowanie społecz­ności muzułmańskiej w nowym duchu. Reformator ten, Sajjid Ahmad Khan z Delhi (1817—1898) usto­sunkowal się pragmatycznie również do zagadnień religijnych. Przyjmując Koran i sunnę Proroka jako podstawowe „filary” wiary muzułmańskiej, podkre­ślał jednak z naciskiem, iż człowiek posiada natural­ne prawo interpretacji nauk zawartych w tych źró­dłach przy pomocy rozumu. Zalecał wykorzystywa­nie najnowszych osiągnięć naukowych europejskich przy kształceniu nowego pokolenia; stwierdzał, że nie powinno być konfliktu między nauką a religią. W ce­lu zapoznania się z nowoczesną organizacją, nowymi metodami naukowymi Sajjid Ahmad Khan udał się do Anglii do sławnych centrów naukowych jak Oxford i Cambridge w 1869—70 r. Po powrocie do Indii, wspierany przez swoich przyjaciół i zwolenni­ków jego idei nowatorskich, założył nowoczesną ucze­lnię w Aligarh w 1875 r. — muzułmański college, któ­ry został przekształcony w 1922 r. w Uniwersytet Muzułmański w Aligarh. Literaci i pisarze ożywieni duchem nowych idei tłumaczyli dzieła autorów euro­pejskich na język urdù, a wśród nich na szczególne wyróżnienie zasługuje bliski przyjaciel Sajjida Ah-mada Khana, Muhammad Szibli Numan (1857—1914). Reorganizowano w duchu nowoczesnym szkoły re­ligijne — madrasy. Towarzystwo naukowe muzuł­mańskie, zwane „Klub Uczonych” — Nadwat ai-Ula­ma, powołało do życia instytut pedagogiczny — Col­lege Dar al-Ulum mający na celu kształcenie świat­łych nauczycieli muzułmańskich. Wreszcie w 1917 roku założony został nowy uniwersytet muzułmań­ski w Hajdarabadzie — Osmania University. Z inicja­tywy Sajjida Ahmada Khana, który przywiązywał wielką wagę do spraw politycznych, powstała w 1906 roku „Wszeehindyjska Liga Muzułmańska” — AU India Muslim League, ważna muzułmańska organi­zacja polityczna, która miała kierować walką o wyz­wolenie społeczności muzułmańskiej w Indiach spod obcego panowania. Ruch odnowicielski Sajjida Ahma­da Khana obejmował oczywiście również samą myśl religijną islamu, którą próbował rozwijać w duchu swoich założeń reformatorskich. Jego próby racjo­nalistycznej interpretacji islamu określono nazwą szkoły neczeri (od ang. naturę), albo szkołą neomu-tazylicką, a więc nawiązującą do klasycznej szkoły „racjonalistów islamu” przełomu VIII/IX w. — mu-tazila. Zwolennicy nowego ruchu religijnego zainicjo­wanego przez Sajjida Ahmada Khana w Indiach byli zgodni, iż pierwotny islam — Koran i sunna — za­wiera oryginalną prawdę, i jego nauki pozostają w pełnej zgodności z naturą i rozumem.Obok tego ruchu religijnego Sajjida Ahmada Kha­na, starającego się zmieścić w ramach islamu ortodok­syjnego sunnickiego, zrodził się jeszcze w Indiach muzułmańskich inny prąd religijny modernistyczny, odchodzący wyraźnie od ortodoksji sunnickiej. któ­rego twórcą był Mirza Ghulam Ahmad (1839—1908). Ten nowy ruch w islamie Indii zwany Ahmadija był. z jednej strony, reakcją na naturalistyczną interpre­tację Koranu propagowaną przez modernistów z Ali­garh, a z drugiej — przeciwstawiał się autoryteto­wi ulemów ortodoksyjnych. Odrzucając autorytet kół ortodoksyjnych sunnickich, Mirza Ghulam Ahmad uznał sam siebie za jedynego i w pełni kompetentne­go interpretatora islamu. W 1889 r. zwiastował on wiernym, iż doznał objawienia boskiego i zaczął z za­pałem głosić swoje nauki, obwołując się oczekiwa­nym „mesjaszem” czy też mahdim. Podawał się za „odnowiciela” — mudżaddid islamu, którego zada­niem było odnowienie tej religii w XIV wieku hidżry (XIX w.). Mirza Ghulam Ahmad (ur. w Pendżabie Wschodnim, w miejscowości Quadian) ostro krytyko­wał ortodoksyjne duchowieństwo muzułmańskie, któ­re — jego zdaniem — utrzymywało lud w ciemno­cie, dopuściło do zastygnięcia religii — islamu w bez­dusznym formalizmie, przeciwstawiając się wszelkie­mu powiewowi odnowy, a przy tym wcale nie prze­szkodziło rozbiciu islamu na różne sekty; potępiał też bardzo wypaczenia islamu przez lud, jak np. kult świętych. Mimo swoich, wydawałoby się, bardzo po­stępowych idei w dziedzinie reformy religijnej, Mir­za Ghulam Ahmad był konserwatywny w dziedzinie społecznej: akceptował noszenie zasłon przez kobie­ty muzułmańskie, jak również poligamię.Sekta Ahmadijja była bardzo dynamiczna i zyska­ła sobie licznych zwolenników, których można spot­kać w wielu prowincjach Indii i Pakistanu, na Cejlo­nie, w Afganistanie, w Egipcie i Syrii, a nawet w Ameryce. Po śmierci Mirzy Ghulam Ahmada w 1908 r., opiekę nad społecznością Ahmadijja przejął „kalif” z siedzibą w Quadian.

[Głosów:1    Średnia:4/5]

Comments

comments