Państwo Idrisydów

Państwo Idrisydów stało się łupem rosnącej w potę­gę nowej dynastii szyickiej, ismailickiej Fatymidów (którzy zaczęli swoje panowanie w Maghrebie) i częściowo dynastii Omajjadów z Hiszpanii. Państwo ismailickie Fatymidów obejmowało prawie całą Afrykę północną (bez obszaru Maroka), Egipt z Syrią oraz część Arabii. Ostatecznie dynastia ta umocniła swoje panowanie przede wszystkim w Egipcie i Sy­rii od drugiej połowy X wieku do 1171 roku.Tymczasem w samej stolicy kalifatu w Bagdadzie kalifowie tracili faktycznie swoją władzę. Rządzili tam w X i w pierwszej połowie XI wieku wszechwła­dni ministrowie — wezyrowie pochodzenia perskiego — Bujjidzi (945—1055), skłaniający się ku szyizmowi, a po nich przejęli władzę sułtanowie tureccy — Sel-dżucy, gorliwi sunnici. Po powstaniu potęgi ismaili-ckich Fatymidów zaczęła się zawzięta rywalizacja między kalifatem abbasydzkim sunnickim, a kalifa­tem fatymidzkim szyickim o panowanie nad społe­cznością muzułmańską. Sytuacja stała się bardzo gro­źna dla islamu sunnickiego ze względu na wielkie wpływy, jakie mieli ismailici niemal w całym świecie islamu, a więc nie tylko w Egipcie, Syrii i Arabii, lecz również w Maghrebie i na obszarze Persji. Szczyt po­tęgi Fatymidów przypada na panowanie dwóch wy­bitnych władców tej dynastii: Al-Aziza (975—996) i Al-Hakima (996—1021). Na szczególną uwagę za­sługuje troska tych kalifów o rozwinięcie i umocnie­nie ideologii ismailickiej. W tym celu została zało­żona specjalna uczelnia — meczet i uniwersytet jed­nocześnie, sławny do dnia dzisiejszego Al-Azhar ok. 970 r., po założeniu Kairu. Ten uniwersytet stał się niebawem ośrodkiem nie tylko nauk religijnych lecz również nauk świeckich. Drugim ośrodkiem na­ukowym w Kairze był tzw. „Dom wiedzy” — Dar al-Ilm, z którym była związana ogromna, jak na owe czasy, biblioteka, licząca około 400 tysięcy tomów. Tak więc kalifowie fatymidzcy skutecznie współza­wodniczyli z kalifami abbasydzkimi z Bagdadu i kali­fami omajjadzkimi z Kordoby w Hiszpanii jako opie­kunowie nauki i uczonych. Po wspaniałym okresie potęgi politycznej i świetności kulturalnej kalifat Fatymidów zaczął się chwiać, naciskany przez wro­gów z zewnątrz i rozsadzany przez różne spiski i roz­ruchy wewnątrz. Z zewnątrz zaatakowali „heretycki” kalifat przedstawiciele dwóch dynastii sunnickich — Seldżucy i Ajjubidzi. Bezpośredni cios zadał Fatymi-dom Salah ad-Din al-Ajjubi (Saladyn), założyciel no­wej dynastii w Egipcie — Ajjubidów, w r. 1171. W ten sposób cały obszar państwa Fatymidów znalazł się znowu pod panowaniem islamu sunnickiego. Salah ad-Din nie tylko zniszczył ismailizm lecz również wsławił się jako dzielny obrońca islamu w walkach z krzyżowcami, którym zadał decydującą klęskę podHittin w 1187 roku. Władca ten zasłynął również jako budowniczy szkół i meczetów, popierał uczonych; na jego dworze bawił m.in. sławny filozof pochodzenia żydowskiego z Hiszpanii — Mojżesz Majmonides.Po śmiercu Salah ad-Dina jego państwo niedługo upadło: w Syrii Ajjubidzi zostali pokonani przez wo­dza mongolskiego Hulagu, który też zdobył i znisz­czył Bagdag w 1258 r., a w Egipcie władzę przejęła nowa dynastia „niewolników” — Mamelucy. Zwycię­żył co prawda islam sunnicki w walce z „heretyka­mi”, lecz przestał istnieć kalifat bagdadzki zniszczo­ny przez inwazję Mongołów.Tymczasem na zachodzie obszaru arabsko-muzuł-mańskiego — w Afryce Północnej i Hiszpanii w X— XII w., sprawowały władzę głośne dynastie: Omaj-jadzi w Hiszpanii, najpierw jako emirowie a następ­nie z początkiem X wieku jako kalifowie ze stolicą w Kordobie. Kalifat Omajjadów w Hiszpanii wsławił się nie mniejszą świetnością kultury i sztuki arab-sko-muzułmańskiej aniżeli kalifat abbasydzki w Ba­gdadzie czy fatymidzki w Kairze. Szczególnie wsła­wili się tacy kalifowie jak Abd ar-Rahman III (929— -61) i Al-Hakam II (961—976) budowniczowie wspa­niałych meczetów, mecenasi uczonych i poetów. Szczególnie wspaniały był meczet Omajjadów w Kor­dobie. z którym była związana uczelnia, rodzaj aka­demii, gdzie skupiali się uczeni różnych specjalności; wykładano tam, oprócz nauk religijnych, nauki świe­ckie jak matematyka, astronomia, medycyna i nauki filologiczne. Z tą sławną placówką naukową związa­na była też wielka biblioteka licząca kilkaset tysię­cy tomów. Pracował tam cały zespół kopistów, a wśród nich i kobiety.Sławny kalifat Omajjadów z Kordoby z czasem uległ osłabieniu na skutek różnych niesnasek wew­nętrznych, a na jego miejscu powstało szereg drób­nych państewek-emiratów związanych z większymi miastami jak Kordoba, Sewilla, Badajoz i inne. Te państewka, aczkolwiek nadal rozwijały kulturę arab-sko-muzułmańską, jednak nie stanowiły żadnej potę­gi politycznej i wkrótce stały się łupem potężnych dynastii, które się pojawiły w Afryce Północnej — Almorawidów i Almohadów. Obydwie te dynastie zrodziły się z purytańskich ruchów religijnych, mają­cych na celu odnowę islamu, nawrót do pierwotnych jego zasad. Jest charakterystyczne, iż są to dynastie berberskie, które opanowały znaczne obszary Afryki północnej i zachodniej. Almorawidzi utrzymali się przy władzy około jednego wieku od 1061 do 1147 r. Znaczniejszą potęgą byli Almohadzi, których inicja­torem był sławny wówczas reformator Ibn Tumart. Dynastia ta panowała w latach 1121—1269 w Afry­ce (w Hiszpanii do 1212 r.). Sławne były ich dwie sto­lice: jedna w Marrakeszu a druga w Sewilli. Na dwo­rze ich bawił najsławniejszy filozof arabski Maghre-bu Ibn Ruszd (Averroes), z którym prowadził dy­sputy filozoficzne światły monarcha almohadzki Abu Jusuf al-Mansur. Po okresie potęgi i świetności i ta dynastia upadła. W Hiszpanii zadali klęskę Almo-hadom królowie katoliccy pod Las Navas de Tolosa w 1212 r., gdzie król Alfons odniósł zwycięstwo nad wojskami muzułmańskimi, a w Afryce Północnej za­jęła miejsce Almohadów nowa prężna dynastia w Ma­roku — Marinidzi oraz inne mniejsze dynastie arabsko-berberskie.W ten sposób potęga i sława wielkich dynastii mu­zułmańskich na zachodzie świata arabskiego przypada mniej więcej na te same wieki co dynastii sławnych na wschodzie, tj. X—XIII w.Resztki świetności państwa arabskiego i kultury arabsko-muzułmańskiej po upadku tych wszystkich dynastii i oficjalnego kalifatu Abbasydów w połowieXIII wieku, miały reprezentować jeszcze, choć już w postaci dekadenckiej, dwa państwa oficjalnie arab­skie: Mamelucy w Egipcie i Syrii oraz Nasrydzi w Królestwie Granady na południu Hiszpanii, które się utrzymały do końca XV wieku. Oprócz nich potwo­rzyły się państewka w Afryce północnej, lecz o nie­wielkim znaczeniu politycznym i kulturalnym — na obszarze Maroka, Algerii i Tunezji.Przez te wieki, jakie upłynęły od chwili pojawie­nia się islamu z początkiem VII w. do upadku kalifa­tu Abbasydów z Bagdadu i innych sławnych dyna­stii, o których wyżej wspomniano, rozwinęły się i do­szły do największego rozkwitu wszystkie dziedziny kultury i cywilizacji arabsko-muzułmańskiej. W cią­gu tych wieków chwały Arabów i islamu umocniły się przede ‚wszystkim podstawy państwa arabsko–muzułmańskiego i jego formy organizacyjne. Rozwi­nęły się nauki religijne i prawne oraz powstał sy­stem zarówno teologii muzułmańskiej, sunnickiej i szyickiej, jak również samodzielny system prawa muzułmańskiego w postaci czterech szkół. Rozwinęły się bardzo bogato nauki humanistyczne świeckie, li­teratura piękna, poezja i proza, jak również piśmien­nictwo historyczne i geograficzne oraz filozoficzne i naukowe. Język arabski osiągnął najwyższy poziom swego rozwoju i stał się językiem narodowym całego świata arabskiego, jak również językiem nauki i kul­tury arabsko-muzułmańskiej, pozostając nim do dnia dzisiejszego. Nauki ścisłe i eksperymentalne: matematyka, astronomia, medycyna, nauki przyrod­nicze jak i filozofia spekulatywna osiągnęły szczyt swego rozwoju w IX — XIII w.nictwo i epigonizm. Dalsza historia islamu i państw muzułmańskich, jak również kultury — nauki i myśli filozoficznej to tylko blade odbicie wspaniałej przeszłości, naśladow­nictwo i pni(tnnifr«Skończyła się ostatecznie hegemonia Arabów j Irańczyków (Persów) i miała się zacząć epoka hege­monii turecko-mongolskiej w historii islamu, co się też odbiło na jego treści ideologicznej. Jest to już no­wsza epoka w historii islamu, kiedy zaczynają się pe­wne przemiany, jakie nowe państwa muzułmańskie nie-arabskie — tureckie Osmanów, perskie Safawi-dów i mongolskie Timuridów wniosły do społecznoś­ci muzułmańskiej, m.in. przez swoje bliższe kontakty z państwami europejskimi.

[Głosów:1    Średnia:5/5]

Comments

comments