Karmaci, ismailici

Szyizm rozpadł się na szereg różnych sekt, wśród których najważniejsze: zajdyci (już wyżej wspo­mniani), imamici, stanowiący kontynuację pierwot­nego szyizmu, wreszcie karmaci, asysyni i wiele in­nych podsekt ismailickich, które się rozpowszechni­ły głównie na Bliskim Wschodzie i w Indiach.Najważniejszą z sekt szyickich jest ismailizm, któ­ry nie tylko wypracował bardzo oryginalne doktry­ny religijno-filozoficzne i polityczne, ale odegrał waż­ną rolę w historii islamu w X—XII w. za Fatymidów, o czym mówiliśmy już w części historycznej.Właściwie, to wszystkich szyitów ekstremistów można zmieścić pod nazwą ismailitów różnych od­cieni. Dla nich ostatnim, siódmym imamem, od któ­rego wzięli swoją nazwę, to Isma’il Ibn Dża’far. Z ko­lei postaramy się dać krótką charakterystykę naj­ważniejszych odłamów względnie sekt ismailizmu.Ismailici są ekstremistami w tym sensie, iż skła­niają się do ubóstwiania rodu Alego, a więc w pe­wien sposób naruszają rygorystyczny monoteizm islamu.Pierwsze grupy ismailitów rozproszyły się w Per­sji i Syrii, gdzie szerzyły swoją doktrynę przez „mi­sjonarzy” — da’t, którzy głosili przede wszystkim ale­goryczną interpretację Koranu, bo tylko ta interpre­tacja świętej Księgi może odsłonić jej sens rzeczy­wisty.W ciągu jednego wieku działalność sekty ismaili-ckiej miała przede wszystkim charakter religijny. Powoli jednak objęła ona również sferę politycz­ną. Do celów politycznych, głównie zmierzała dzia­łalność ruchliwego „misjonarza” Abd Allaha, który zdołał nadać propagandzie ismailickiej wielki roz­mach.Głośny później da’i Hamdan Karmat zgrupował wokół siebie elementy uciemiężone, robotników i chłopów z Mezopotamii, która właśnie była wstrzą­sana rebelią niewolników — tzw. zandżów, skupił ich w imię „ukrytego imama”, który miał przynieść spra­wiedliwość na ziemi, a więc czynić zadość ich dąże­niom egalitarnym, wprowadził organizację korpora­cji rzemieślniczych, będących zarazem tajnymi sto­warzyszeniami ze stopniami wtajemniczenia (co spo­tkamy na Zachodzie w organizacjach masońskich), prowadząc ożywioną działalność religijno-polityczną. Z Mezopotamii ten ruch karmacki przeniknął do Ara­bii, przekształcając się w rodzaj komunizmu ludowe­go, wzniecał rewolty i prowadził do anarchii w tych prowincjach kalifatu, gdzie zdołał umocnić swoje wpływy. Był to ruch groźny dla kalifatu sunnickiego w ciągu IX—XII w., szczególnie wtedy, kiedy ismai-liccy Fatymidzi zapanowali w Egipcie i w Syrii. Ten szeroki ruch odwetowy, walczący o sprawiedliwość społeczną i egalitaryzm, łączył robotników arab­skich i chłopów nabatejskich, ludność niewolniczą — zandżów z Mezopotamii, a także znalazł zwolenników w Persji, gdzie walka o sprawiedliwość społeczną łą­czyła się z walką o wyzwolenie narodowe, tak iż cały kalifat abbasydzki, tak na Wschodzie jak i na Za­chodzie, w Maghrebie, był zagrożony w swoich po­sadach. Szczególnie w prowincjach wschodnich ka­lifatu nasilił się ten ruch dysydencki (rewolucyjny): od IX do XII w. rozprzestrzenił się w Chorasanie, Syrii, w Mezopotamii, w Arabii — w Jemenie. A trzeba do tego pamiętać, że był to na Wschodzie okres Wojen Krzyżowych (1095—1270), tak więc kali­fat abbasydzki, sunnicki był w najwyższym stopniu zagrożenia, od wewnątrz i od zewnątrz.Tymczasem pojawiła się nowa siła ismailicka — Fatymidzi, która przejęła w pewien sposcb i „skana­lizowała” ruch karmatów. Za Fatymidów, Kair był znany z wielkiego rozwoju korporacji rzemieślni­czych, które odgrywały bardzo czynną rolę w życiu politycznym i społecznym państwa, a trzeba dodać jeszcze, że i w życiu religijnym.Podczas gdy Hamdan Karmat głosił swoją doktrynę ismailicka w Mezopotamii, inny „misjonarz” — dai, Abu Abd Allah, poruszył Berberów regionu Ifrikijji (mniej więcej obszar dzisiejszej Tunezji), zwiastując im bliskie pojawienie się „ukrytego imama”. Z ko­lei pojawił się w Afryce Ubajd Allah, jako zwiasto­wany mahdi, który po wielu przygodach, m.in. uwię­zieniu w Sidżilmasa, walce z Aghlabidami, został „intronizowany” jako „emir wiernych”, potomek Ale­go i Fatimy, dając w ten sposób początek dynastii Fatymidów. Wiemy już z historii, iż Fatymidzi, po umocnieniu swojej władzy w Maghrebie, ruszyli na wschód i mniej więcej po 70 latach, umocnili się na dwa wieki w Egipcie, Syrii i częściowo w Arabii, przejmując tam inicjatywę działalności dysyden-ckiej po karmatach.Charakteryzując krótko oba odłamy ismailizmu można stwierdzić, iż karmatyzm posłużył się doktry­ną „ukrytego imama” dla przeprowadzenia rewolucji społecznej, zaś Fatymidzi odrzucili ten „socjalizm” karmatów wykorzystując propagandę karmacką i do­ktrynę religijną „ukrytego imama” dla realizacji swoich celów politycznych.U Fatymidów zasada legitymizmu szyickiego zesz­ła na dalszy plan. Przyjęli oni stanowisko,’ iż imamem fatymidzkim zostaje ten, kto otrzyma „nagłą ilumi­nację swego intelektu”, przez co uczestniczy w pe­wnym stopniu w „immanencji boskiej”.W doktrynie ismailizmu kapitalne znaczenie ma liczba siedem — jest siedmiu imamów — widocznie liczba ta, pod wpływem pitagorejskim i gnostycznym, posiadała zawsze święty charakter. Ismailizm, zgo­dnie z tym, stworzył system siedmiu stopni, z któ­rych dwa główne to Bóg i człowiek. Pomiędzy Bo­giem a człowiekiem istnieje pięć innych stopni, usta­nowionych przez pięć zasad; są to: Rozum powszech­ny, Dusza powszechna, Materia pierwsza, Przestrzeń, Czas. Rozum powszechny wcielał się sukcesywnie w siedmiu proroków: Adama, Noego, Abrahama, Moj­żesza, Jezusa Muhammada (Proroka) i Muhamma-da, syna siódmego imama Isma’ila.Widzimy więc, jak ogromna różnica ideologiczna dzieli islam ortodoksyjny od ismailizmu. A do tego jeszcze trzeba dodać alegoryczną interpretację Ko­ranu i wiarę w wędrówkę dusz (metampsychozę). Każdy z proroków miał po sobie siedmiu imamów. W myśl tej doktryny syn ostatniego imama ismailic-kiego (ukrytego), Muhammad, otwiera siódmy cykl proroczy i ma swoich imamów: „misjonarza” — is-mailickiego Abd Allaha, po nim jego dwóch synów, a z kolei czwarty imam to Ubajd Allah, pierwszy kalif fatymidzki.W tej symbolice arytmetycznej odnajdujemy w sposób bardzo wyraźny neoplatońską doktrynę ema-nacji: kalifowie fatymidzcy zamykają siódmy krąg imamów, którzy nastąpili po ostatnim z proroków. Ale „doktorzy” ismailiccy Fatymidów doszli do prze­konania, że nadszedł moment (w 1017 r.), żeby kalif fatymidzki Al-Hakim został ujawniony jako „wcie­lenie samego Boga”.To wydarzenie religijno-polityczne dało początek sekcie druzyjskiej, której nazwa wywodzi się od imie­nia Darazi, bliskiego przyjaciela kalifa fatymidzkiego Al-Hakima i jednego z jego „misjonarzy”. Miejscem działania tej nowej sekty została górzysta Syria (Ha-uran), gdzie głosił swoją doktrynę Darazi. Druzizm uznaje Al-Hakima jako Boga, który przyjdzie, podo­bnie jak „ukryty imam” szyitów. Druzowie prakty­kowali takijja — „ukrywanie swojej wiary” jeszcze bardziej niż szyici, wierzą też w wędrówkę dusz.Ubóstwienie Al-Hakima doprowadziło jeszcze do powstania nowej sekty ismailickiej na obszarze Sy­rii; była to tajna sekta nusajrytów (alawitów). Pod­czas gdy druzowie uznawali za Boga Al-Hakima, nu-sajryci uznali za Boga Alego, który jest dla nich w swojej istocie Bogiem, a zewnętrznie imamem. Do doktryny nusajrytów przeniknęły różne dawne ele­menty pogańskie, obok gnostycznych i muzułmań­skich, z mitologii religijnej dawnej Syrii. W rytu­ale religijnym nusajrytów spotykamy dziwną mie­szaninę świąt szyickich i chrześcijańskich. Przedmio­tem kultu są groby ich świętych, a nawet drzewa. Ortodoksja sunnicka była bardzo wrogo nastawiona do tej sekty, bardziej niż do ismailizmu.Tymczasem w ismailizmie miała dokonać się je­szcze jedna istotna ewolucja, która doprowadziła do powstania bardzo groźnej sekty religijno-politycz-nej, znanej dobrze z historii — asasynów. Po taje­mniczym zniknięciu kalifa fatymidzkiego, Al-Haki-ma Fatymidzi przyjęli oficjalnie tytuł „imamów isma-ilickich” w 1035 r. Doktryna ismailicka została ogło­szona religią oficjalną w Egipcie.

[Głosów:1    Średnia:5/5]

Comments

comments