Doktryna i kult prawosławia

Prawosławna doktryna religijna, podobnie jak katolicka, opiera się na Piśmie Świętym i tradycji obejmującej orzeczenia pier­wszych siedmiu soborów powszechnych oraz pisma ojców Ko­ścioła, a dodatkowo uchwały niektórych synodów lokalnych.Prawosławie, tak jak katolicyzm, przyjmuje za podstawę do­gmatyczną niccjsko-konstantynopolitańskie wyznanie wiary usta­lone na pierwszym i drugim soborze powszechnym. Jego treścią jest wiara w Jezusa Chrystusa jako Boga i człowieka oraz Zba­wiciela, w jednego Boga, ale w trzech osobach Ojca, Syna i Du­cha Świętego, tworzących Trójcę Świętą, w życie pozagrobowe i wolność ludzkiej woli, w zmazanie grzechu pierworodnego przez wcielenie, mękę, śmierć i zmartwychwstanie Chrystusa, czego przypomnieniem jest eucharystia, w której dokonuje się przeistoczenie chleba i wina w ciało i krew Jezusa Zbawiciela. Oba Kościoły przyjmują siedem sakramentów: chrzest, bierz­mowanie, eucharystię, pokutę, kapłaństwo, małżeństwo i na­maszczenie olejami świętymi. Uważa się je za widzialne znaki przekazywania łaski Bożej, gdyż dzięki nim człowiek nawiązu­je kontakt z Bogiem za pośrednictwem pewnych materialnych przedmiotów, określonych słów i ustalonych obrzędów.Doktryna obu odłamów chrześcijaństwa główne miejsce w dziele zbawienia człowieka przyznaje Kościołowi z jego urzę­dowym aparatem zawodowym, czyli duchowieństwem, i tym samym istotą życia religijnego czyni jego instytucjonalne formy, a nie indywidualną pobożność, jak to uczynił później protestan­tyzm. Prawosławie traktuje Kościół jako wspólnotę wierzących, tworzącą jedność duchową. Ta właśnie wspólnota (wszyscy wierni pod przewodem biskupów wespół z kapłanami) jest w treści swej wiary nieomylna, a gwarantem jej nieomylności jestsobór powszechny.Prawosławie łączą też z katolicyzmem inne elementy: znana w obu Kościołach instytucja życia zakonnego (czyli monasty-cyzm obejmujący mężczyzn i kobiety, dla których tworzone są osobne klasztory męskie i żeńskie), kult Maryi Matki Jezusa, który był Bogiem i człowiekiem, a stąd Maryja nazywana jest też Bogarodzicą lub Matką Boską, oraz kult świętych, relikwii i wyobrażeń świętych, nadający życiu religijnemu pewien od­cień magizmu, szczególnie w prawosławiu, które bardziej niż katolicyzm traktuje je nie jako symbole, ale jako rzeczowe no­śniki uświęcenia i świętości, co wyraża się w pojęciu ikony.Różnice pomiędzy Kościołem prawosławnym a Kościołem rzymskokatolickim wynikają głównie z innego pojmowania zmienności i rozwoju dogmatu. Kościół prawosławny bowiem uważa, że proces kształtowania się doktryny został zakończony na siódmym soborze powszechnym, .i dlatego nie uznaje i nie przyjmuje tych prawd i dogmatów, które Kościół rzymskoka­tolicki rozwinął i ogłosił po tym soborze. Należą do nich dogma­ty: o pochodzeniu Ducha Świętego od Syna (Filioąue), o pier­wszeństwie apostoła Piotra wśród innych apostołów, o prymacie jurysdykcji papieża, czyli biskupa rzymskiego, jako zastępcy Chrystusa i widzialnej głowy Kościoła, oraz o jego władzy nad całym Kościołem, o nieomylności papieża w sprawach wiary i obyczajów, o czyścu jako miejscu okresowej kary po śmierci, o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Maryi Panny (ogłoszony w 1854 r.) oraz o Wniebowzięciu Najświętszej Maryi Panny (ogło­szony w 1950 r.).Zaprzeczeniem katolickich dogmatów o prymacie i nieomyl­ności papieża jest prawosławna koncepcja Kościoła jako instytucji pośredniczącej w dziele uświęcenia ludzi. Zasadniczymi cechami Kościoła, ujętymi już w symbolu wiary, są jego jedność, świę­tość, powszechność, apostolskość. Według prawosławia, Kościół jest jeden wewnętrznie i zewnętrznie. Jego jedność wewnętrz­na, która jest istotna, polega na łączności wierzących w Chry­stusie z Duchem Świętym. Zewnętrzna, jedność przejawia się w zgodnym wyznawaniu wiary, w jedności nauczania, kultu, sakramentów, sukcesji apostolskiej i hierarchicznej biskupów oraz w jedności ustroju kościelnego, wyrażającej się w uzna­waniu tych samych kanonów kościelnych.Kościół ten jest niewidzialny i dlatego istnienie Kościołów lokalnych nie sprzeciwia się zasadzie jego jedności, gdyż łączy je wspólna wiara, kult i jednakowy ustrój hierarchiczny. We­dług doktryny prawosławnej, jest on święty i czysty, bez skazy. Źródłem zaś i podstawą świętości Kościoła jest Duch Święty obdarzający go stale swoimi łaskami. Ta świętość sprawia, że cały Kościół (a nie tylko hierarchia) jest nieomylny w swoim nauczaniu wiary i moralności. Toteż główną jego troską powinna być gorliwość w zachowaniu czystości wiary. Chrystus łączy się ze swym Kościołem w ofierze eucharystii, uważanej za ośrodek i warunek jego istnienia. Pod względem liturgicznym prawosła­wie stanowi jeden obrządek grecko-bizantyjski, dopuszczający w nabożeństwach języki nowożytne.Między obu Kościołami istnieją też różnice w praktyce udzie­lania sakramentów. W prawosławiu chrzest odbywa się w zasa­dzie przez trzykrotne zanurzenie w wodzie (grecki czasownik baptidzo oznacza „zanurzać”), a kapłan udzielający chrztu uży­wa starożytnej, bezosobowej formuły „Chrzci się sługa Boży”, a nie jak w Kościele zachodnim „Ja ciebie chrzczę”. Względy klimatyczne sprawiły, że w niektórych rejonach, w tym i w Polsce, stosuje się chrzest przez polewanie.Obrzęd sakramentu bierzmowania łączy się w prawosławiu bezpośrednio z chrztem i udziela go zwykły kapłan, a nie bi­skup, jak w Kościele zachodnim. W sakramencie eucharystii Kościół prawosławny używa chleba kwaszonego, a nie przaśne-go, i wszystkim wiernym udziela komunii pod dwiema posta­ciami, a nie tylko kapłanom. Różnice dotyczą też pojmowania konsekracji, tj. uświęcenia przez Ducha Świętego chleba i wina, które się przeistaczają w ciało i krew Chrystusa. Zdaniem więk­szości teologów prawosławnych w sakramencie eucharystii prze­istoczenie dokonuje się podczas epiklezy, czyli odmawianej w czasie liturgii przez kapłana modlitwy wzywającej Ducha Świę­tego, aby zstąpił na składane dary, a nie przez wypowiedzenie przez kapłana słów konsekracji („To jest ciało moje…, to jest krew moja…”), jak utrzymuje Kościół rzymskokatolicki.W prawosławnym ujęciu sakrament pokuty ma przywrócić człowiekowi wiarę w miłość Boga, pomóc w uzyskaniu przeba­czenia i pojednania z innymi ludźmi, którym wyrządził on zło, i nie zgadza się z katolicką nauką o zadośćuczynieniu i odpu­stach, których nie uznaje. W sakramencie kapłaństwa prawo­sławie uznaje tylko trzy stopnie hierarchiczne: diakonat, kapłań­stwo i biskupstwo, przy czym tylko od biskupów wymaga bez-żeństwa, natomiast na diakonów i kapłanów nie nakłada obo­wiązku zachowania celibatu.Sakrament małżeństwa, nazywany uwieńczeniem lub koro­nacją, tworzy pomiędzy kobietą i mężczyzną, którzy zostali po­błogosławieni na życie i miłość, związek święty i ścisły, który nie rozwiązuje się nawet przez śmierć. Kościół prawosławny uznając jednak, że’ mogą być przyczyny nie pozwalające żyć małżonkom w zgodzie i miłości, dopuszcza możliwość rozwodu oraz toleruje powtórne małżeństwo owdowiałych i rozwiedzio­nych, z tym że obrzęd towarzyszący zawarciu takiego związku nie wiąże się już z sakramentem i ma charakter pokutny. Sa­krament namaszczenia jest w prawosławiu głównie prośbą o uzdrowienie, a nie ostatnim namaszczeniem. Można go udzie­lić też tym, którzy pragną oczyszczenia moralnego i dążą dowewnętrznej odnowy.Stosunkowo duże znaczenie mają w prawosławiu zakony opierające swą organizację i zasady na jednej regule, za której autora uważa się św. Bazylego. Zakony te nie tworzą, jak w ka­tolicyzmie, terytorialnych prowincji, ale każdy klasztor jest au-tonomiczny, niezależny od innych i podlega tylko miejscowemu biskupowi. Klasztory są zorganizowane albo 1 onarchicznie — wtedy ich członkowie prowadzą życie wspólne (cenobityzm), wyrzekając się zupełnie własności prywatnej (nawet odzież na­leży do klasztoru), albo mają zarząd bardziej demokratyczny w postaci rady oraz prawo posiadania własności. Zakonnicy są zobowiązani do zachowania bezżeństwa, toteż spośród nich wy­wodzą się wszyscy biskupi, których także obowiązuje celibat.Prawosławie nie ma jednolitego kodeksu prawa kościelnego, aczkolwiek w poszczególnych Kościołach istnieją zbiory prze­pisów, czyli tzw. syntagmy zwane też nomokanonami. Zbiory te zawierają podstawowe zasady wiary i kanony apostolskie oraz orzeczenia i przepisy dyscyplinarne soborów powszechnych i lo­kalnych, a także sformułowane przez ojców Kościoła.Charakterystyczne cechy prawosławiaOsobliwością prawosławia jest to, że każdy Kościół lokalny ma swoje własne miejscowe zwyczaje, obrzędy i język. Podstawo­wą bowiem formą organizacji w tym odłamie chrześcijaństwa jest autokefalia (gr. autos „sam” i kejale „głowa”), czyli samodzielność i niezależność organizacji kościelnej w jednym państwie od hierarchii, czyli władz duchownych, w innym pań­stwie. Autokefalia przejawia się w odrębnym ustroju wewnętrz­nym każdego Kościołai na terenie danego kraju, ale nie wyklu­cza łączności dogmatycznej i kanonicznej z inny|mi autokefali­cznymi Kościołami prawosławnymi.Wszystkie autokefaliczne Kościoły tworzą razem prawosław-ny Kościół powszechny, w którym uznaje się pierwszeństwohonorowe ekumenicznego patriarchy Konstantynopola. Struktu-ra powszechnego Kościoła prawosławnego opiera się więc nazasadzie federacji, w której wszystkie Kościoły autokefalicznesą sobie równe i mają te same prawa (tym się różni od scen-tralizowanej hierarchicznie struktury Kościoła rzymskokatolic-kiego). (Autokefalia będąca sprawą wewnątrzkościelną ma też swoje polityczne uwarunkowania i w znacznej mierze dotyczy pań­stwa. Miała bowiem chronić działający w danym kraju Kościół192 od wpływów zewnętrznych. Hierarchiczna zależność jednego Kościoła od drugiego powoduje nie tylko wpływ sił zewnętrz­nych, czyli administracji kościelnej jednego państwa na życie kościelne i jego administrację w innym, ale także mieszanie się obcych politycznie sił w sprawy wewnętrzne tego drugiego pań­stwa. Kościoły prawosławne zwykle się starają o autokefalię. By ją uzyskać, muszą mieć przynajmniej trzech biskupów, zgo­dę Kościoła macierzystego oraz być uznane przez wszystkie sa­modzielne Kościoły prawosławne. Celem autokefalii nie może być jednak tylko zaspokojenie ambicji politycznych i narodo­wościowych jakiegoś państwa. Toteż samo proklamowanie jej przez władze państwowe nie ma skutków kanonicznych.Autokefaliczność w Kościele prawosławnym wynika z rozu­mienia zasady powszechności, czyli katolickości Kościoła, jako soborowości. Kościół powszechny w prawosławnej eklezjologii (nauce o Kościele) stanowi zgromadzenie lokalnych gmin ko­ścielnych, niejako zgromadzenie zgromadzeń tworzących jedną społeczność, czyli Kościół pojmowany jako ciało Chrystusowe, w którym wszystkie członki są tak samo ważne. Zasada sobo­rowości określa, że sobór, a więc zgromadzenie Kościołów, a nie jednostka, ma w Kościele powszechnym najwyższą władzę. Jest to rozumienie przeciwstawiające się rzymskiej koncepcji jedno­osobowej władzy papieża nad całym Kościołem.W poszczególnych krajach na czele Kościoła stoją sobory krajowe, będące zgromadzeniami biskupów z ujdziałem innych duchownych i ludzi świeckiem Na tej podstawie w ramach pra­wosławia ukształtowały się różne Kościoły autokefaliczne. Nie­które z nich mają bogatą i długą historię.

[Głosów:1    Średnia:5/5]

Comments

comments