Chrześcijaństwo wśród ludów słowiańskich

Chrześcijaństwo wśród ludów słowiańskich szerzyli bracia Cyryl-Konstanty i Metody, którzy przetłumaczyli na język sło­wiański księgi liturgiczne i stworzyli nowy obrządek będący później podstawą słowiańskiej odmiany prawosławia. Znacznym wzmocnieniem Kościoła bizantyjskiego było przyjęcie chrześcijań­stwa przez Ruś w 988 r. Wydarzenie to miało ważne następstwa dla dziejów prawosławia w przyszłości.Rozpadnięciu się jedności Kościoła powszechnego towarzy­szyła niekorzystna sytuacja polityczna Cesarstwa Bizantyjskiego. Z wyjątkiem kilku miast utraciło ono w XI w. wszystkie swe posiadłości w Azji Mniejszej na rzecz imperium muzułmańskie­go, któremu wtedy przewodziła turecka dynastia Seldżuków. Tureckie podboje nie tylko znacznie ograniczyły wpływy pa­triarchy Konstantynopola i terytorialny zasięg jego jurysdykcji, ale także powodowały utrwalanie się wzajemnej izolacji róż­nych miejscowych Kościołów. Wprawdzie w okresie wypraw krzyżowych Cesarstwo Bizantyjskie odzyskało znaczną część swych posiadłości w Azji, a po obaleniu cesarstwa łacińskiego krzyżowców w Konstantynopolu i odbudowie państwa przeżywa­ło nawet (mimo różnych wewnętrznych niepokojów) rozkwit kulturalny, trwający prawie dwa wieki. Jednakże w dalszym cią­gu istniało zagrożenie ze strony Turków osmańskich. Turcy ci najpierw zajęli ponownie azjatyckie posiadłości państwa bizan­tyjskiego, a potem krusząc jego potęgę opanowali znaczne obsza­ry na Bałkanach, otaczając w końcu XIV w. Konstantynopol ze wszystkich stron. Najazd Mongołów na Anatolie pod wodzą Timura, który zadał Turkom klęskę pod Angorą (dziś. Ankara) w 1402 r. przedłużył jeszcze o pół wieku istnienie Cesarstwa Bi­zantyjskiego, które upadło ostatecznie w 1453 r. Wtedy bowiem Turcy zdobyli Konstantynopol i założyli w tym mieście stolicę swego wielkiego państwa — Stambuł.Były to przełomowe wydarzenia dla dziejów prawosławia, gdyż Kościół wschodni stracił podporę w państwie, z którym zawsze był silnie związany. Zapoczątkowały one powolny upadek konstantynopolitańskiego Kościoła, który uzależniony od inno­wierczej władzy tracił stopniowo swój autorytet, mimo że w pań­stwie tureckim przez zniesienie samodzielności lokalnych Koś­ciołów na Bałkanach zwiększył się zasięg jego jurysdykcji.Po upadku Cesarstwa Bizantyjskiego jego tradycje przejęła Ruś. Jej władca, wielki książę moskiewski Iwan III (1462—1505), po zawarciu małżeństwa z bratanicą ostatniego cesarza bizan­tyjskiego Zofią Paleolog, zaczął się uważać za spadkobiercę ce­sarzy bizantyjskich. Przejął ich herb (dwugłowego orła) i nie­kiedy używał tytułu cara, przedtem na Rusi stosowanego do cesarza w Konstantynopolu. Iwan III uważał się też za opie­kuna całego Kościoła prawosławnego i stróża jego praw.Przyczyniło się to do wzrostu autorytetu metropolity mos­kiewskiego, który uzyskawszy autokefalię od Konstantynopola w 1448 r. wysunął się na czoło na Rusi, gdyż metropolia w zni­szczonym najazdami tatarskimi Kijowie na dłuższy czas stra­ciła swe znaczenie jako ośrodek życia kościelnego i duchowego. Autorytet metropolity moskiewskiego wzrósł jeszcze bardziej przez utworzenie w Moskwie patriarchatu w 1589 r. Nadanie metropolicie moskiewskiemu godności patriarchy było niejako uzupełnieniem idei cesarstwa rosyjskiego, gdyż władcy Mo-skwy przyjęli od 1547 r. tytuł cesarzy. W ten sposób Moskwa stała się nowym centrum chrześcijaństwa i głównym ośrodkiem prawosławia, toteż nazywano ją „trzecim Rzymem”. W patriar­chacie moskiewskim rozwijano myśl teologiczną prawosławia, wzbogacano jego formy kultowe oraz kształtowano nowe formy ustrojowe, gdyż wytworzyła się tu z czasem organizacja syno­dalna. Po zniesieniu bowiem przez Piotra Wielkiego w 1721 r. patriarchatu na czele Kościoła stanął Święty Synod zależny od cesarza Rosji. W ten sposób Kościół został podporządkowany władzy państwowej, a car stał się jego zwierzchnikiem i fak­tycznym przywódcą-System ten trwał do rewolucji lutowej. Obalając carat pod­ważyła ona podstawy ustroju Kościoła, który musiał określić swój stosunek wobec nowych władz państwowych. Toteż w 1918 r. został zwołany sobór wszechrosyjski, który przywrócił god­ność patriarchy, a na jego rezydencję wyznaczył Moskwę i Za­gorsk. Po Rewolucji Październikowej stosunki między państwem i Kościołem oparto na nowych zasadach. Na ich podstawie od­dzielono Kościół od państwa, a religię uznano za prywatną spra­wę poszczególnych obywateli.Kościoły prawosławne we współczesnym świecieObecnie istnieje piętnaście autokefalicznych Kościołów prawo­sławnych. Pierwsze miejsce wśród nich zajmuje ekumeniczny patriarchat konstantynopolitański określający się oficjalną nazwą „Wielki Kościół Chrystusowy”. Jego zwie­rzchnik ma tytuł arcybiskupa Konstantynopola i Nowego Rzy­mu oraz patriarchy ekumenicznego i jest zarazem zwierzchni­kiem wszystkich Kościołów prawosławnych. Patriarcha wykonuje swą władzę przy pomocy synodu, w którego skład wchodzi dwunastu metropolitów, oraz rady do spraw gospodarczych, zło­żonej z czterech biskupów i ośmiu świeckich. Patriarchat obej­muje 57 diecezji skupiających około 350 tys. wiernych. Podlega mu też diaspora w Europie Zachodniej, Ameryce i Australii oraz klasztory na górze Athos. W liturgii posługuje się językiem greckim.Szczególne miejsce wśród autokefalicznych Kościołów zaj­muje patriarchat jerozolimski, ze względu na zna­czenie Jerozolimy w dziejach chrześcijaństwa. Obejmuje on 15 diecezji mających tylko 60 parafii oraz 20 klasztorów i skupia zaleidwie około 70 tys. wiernych. Patriarcha rezydujący w Jero­zolimie przewodniczy synodowi będącemu najwyższą władzą oraz jest przełożonym klasztoru Grobu Świętego. W liturgii uży­wa się greckiego i arabskiego.Patriarchat antiolcheński, którego początki łączy się z działalnością św. Piotra, liczy obecnie około 500 tys. wier­nych, z tego 300 tys. w Syrii i Libanie, a reszta w diasporze. Patriarcha rezyduje w Damaszku i rządzi za pośrednictwem sy­nodu patriarchalnego. W liturgii używa się języka greckiego i arabskiego. Chrześcijan należących do tego patriarchatu po­pularnie nazywa się melchitami.Patriarchat aleksandryjski, sięgający początkami czasów apostolskich i wiązany z Markiem Ewangelistą, był nie­gdyś jednym z najważniejszych ośrodków wschodniego chrze­ścijaństwa, ale stracił swe znaczenie po zajęciu Egiptu przez muzułmańskich Arabów w VII w. Obecnie liczy około 180 tys. wiernych skupionych w dziewięciu diecezjach obejmujących około 60 parafii. Patriarcha rezyduje w klasztorze św. Saby w Aleksandrii, skąd przy pomocy synodu sprawuje władzę nad tym autokefalicznym Kościołem.Patriarchat Moskwy i całej Rusi jest dziś naj­większy wśród Kościołów prawosławnych. Najwyższą władzą patriarchatu jest sobór wszystkich biskupów oraz przedstawi­cieli niższego duchowieństwa i świeckich. Władzę w patriar­chacie sprawuje patriarcha wespół z synodem złożonym z sześ­ciu biskupów. Patriarcha rezyduje w Zagorsku koło Moskwy. Podlegają mu bezpośrednio i od niego zależą metropolici, arcy­biskupi i biskupi. Patriarchat obejmuje 73 diecezje, w tym tak­że w diasporze na terenie zachodniej Europy oraz Ameryki Pół­nocnej i Kanady. Diecezje w tych ostatnich krajach utworzyły Kościół, który uzyskał autokefalię w 1970 r. Patriarchat ten ma również misje zagraniczne w Jerozolimie i w Damaszku. W li­turgii posługuje się językiem cerkiewno-słowiańskim.Patriarchat gruziński ukonstytuował się w XIII w. po zerwaniu z Kościołem rzymskokatolickim i był autokefalicz­ny do 1811 r., kiedy podporządkowano go synodowi w Petersbur­gu, od którego uniezależnił się w 1917 r., a w 1944 r. ponownie uzyskał autokefalię. Na czele tego Kościoła stoi patriarcha, mają­cy tytuł katolikosa Gruzji, oraz krajowy sobór. Patriarchat obej­muje cztery diecezje i liczy około 3 min wiernych. W liturgii posługuje się językiem gruzińskim.Kościół prawosławny w Serbii uzyskał autoke­falię w 1219 r., a na jego czele stoi od 1346 r. patriarcha ma­jący siedzibę w Peciu i będący zarazem metropolitą Belgradu. Jest on przewodniczącym zgromadzenia biskupów i synodu rzą­dzącego Kościołem skupiającym w 24 diecezjach ponad 2 tys. parafii i około 150 klasztorów oraz około 8 min wiernych. W li­turgii używa się języka cerkiewno-słowiańskiego.Kościół prawosławny w Rumunii powstał w wy­niku zjednoczenia państwa po pierwszej wojnie światowej. W 1925 r. otrzymał rangę patriarchatu, którym rządzi synod bi­skupów, Narodowa Rada Kościoła i Centralny Konsystorz Du­chowny. Obejmuje trzy metropolie, 14 diecezji i około 13,5 min wiernych, a liturgię sprawuje w języku rumuńskim.Kościół prawosławny w Bułgarii był faktycz­nie niezależny od 1870 r., ale jego autokefalię uznał Konstan­tynopol dopiero w 1953 r. Na czele Kościoła stoi patriarcha sprawujący władzę razem z synodem i Soborem Cerkiewno-Lu-dowym. Obejmuje 12 diecezji i około 6,5 min wiernych. W li­turgii używa języka cerkiewno-słowiańskiego.Kościół prawosławny na Cyprze zarządzany przez rezydującego w Nikozji arcybiskupa Famagusty wraz z synodem skupia ok. 450 tys. wiernych i posługuje się w litur­gii językiem greckim.Kościół prawosławny w Grecji odłączył się od oraz ograniczenie jego liczebności, stanu posiadania i zasięgu terytorialnego. W okresie tym zaczęło znowu popularyzować unię popieraną przez papieża Piusa XI.Po drugiej wojnie światowej w granicach państwa polskiego znalazło się około 400 tys. prawosławnych. W 1948 r. synod Ko­ścioła rosyjskiego wyraził zgodę na autokefalię i wtedy ostate­cznie się zakończył proces uniezależniania się Kościoła prawo­sławnego w Polsce.Obecnie Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny stanowi metropolię obejmującą jedną archidiecezję (warszawsko-bielską) i cztery diecezje (białostocko-gdańską, łódzko-poznańską, prze-mysko-sądecką i wrocławsko-szczecińską). Zwierzchnikiem pra­wosławia w Polsce jest metropolita Bazyli (Włodzimierz Doro-szkiewicz), zarządzający Kościołem wraz z synodem biskupów, któremu przewodniczy. Kościół prawosławny w Polsce skupia 852 tys. wiernych. Wraz z innymi Kościołami prawosławnymi przystąpił w 1961 r. do Światowej Rady Kościołów.

[Głosów:1    Średnia:4/5]

Comments

comments