Bractwa Sanusijja

Powstanie bractwa Sanusijja jest ściśle związane z innymi ruchami odrodzeniowymi w islamie w XIX wieku. Było ono reakcją zarówno przeciwko dezin­tegracji duchowej i zewnętrznemu zagrożeniu isla­mu. Bractwo Sanusijja, według założenia jego twórcy, miało potrójny cel: po pierwsze, pracę nad odbudową pierwotnego, czystego islamu i postępem społeczeń­stwa muzułmańskiego; po drugie, dążenie do solidar­ności i jedności krajów muzułmańskich, po trzecie, zwalczanie wdzierającego się imperializmu europej­skiego do „ojczyzny islamu” — dar al~islam.Założyciel bractwa Sanusijja, Sajjid uhammad Ibn Ali as-Sanusi (znany jako Wielki Sanusi) urodził się w 1787 roku w wiosce Al-Wasita, w pobliżu Mu-staghanim w Algierii. Był to czas wielkiego niepokoju politycznego i społecznego, jak również upadku eko­nomicznego w Algierii pod rządami bejów osmań­skich. Lud algierski cierpiał nędzę na skutek nadużyć rządów obcych, a władza sultana-kalifa osmańskiego stawała się bardzo niepopularna w kraju. Wielki Sa­nusi miał rozpocząć swoją działalność reformatorską w tej bardzo niespokojnej atmosferze. Kształcił się najpierw u sławnych szajchów w Algierii w Mustag-hanem, studiując tradycyjne nauki religijne islamu: Koran, sunnę, hadis i jurysprudencję muzułmańską fikh. Następnie udał się do Fezu w Maroku i przez osiem lat studiował na tamtejszym sławnym uniwer­sytecie — Dżami al-Karawijjin, który ściągał „poszu­kujących wiedzy” z całej Afryki Północnej. Z kolei, udał się w poróż na arabski Wschód, do Egiptu, gdzie kontynuował swoje studia pod kierunkiem naj­bardziej znanych szajchów egipskich. Stamtąd udał się do Al-Hidżazu dla dopełnienia swojej wiedzy re­ligijnej w samej kolebce islamu, spotykając się tam z najbardziej sławnymi autorytetami w dziedzinie nauk religijnych islamu. W czasie swoich studiów nawiązywał też kontakty , ze znanymi wówczas bractwami religijnymi, jak bra­ctwo Tidżanijja w Maroku, a następnie bractwo Sza-zilijja i Kadirijja, które były znane zarówno w Mag-hrebie, jak i w Egipcie; pod ich wpływem przejął się doktrynami mistycznymi. Studiując w Algierii, Ma­roku i Egipcie Sajjid Muhammad Ibn Ali as-Sanusi miał możność zetknąć się i bezpośrednio zbadać nie­zwykle trudną sytuację społeczno-polityczną i eko­nomiczną, w jakiej znaleźli się jego współpracownicy, szczególnie w Afryce Północnej. Porównanie między sławną przeszłością arabsko-muzułmańską, a stanem dekadencji jego czasów zaniepokoiły go bardzo, i ciąg­le dręczyła go myśl o degeneracji materialnej i du­chowej społeczności muzułmańskiej. Dlatego też po­stanowił szukać lekarstwa na stan dekadencji i za­cofania społeczności islamu i widział je w nawrocie do czystego islamu pierwotnego oraz w jedności świa­ta muzułmańskiego. Rozpoczął bardzo aktywną działa­lność «.misjonarską”, głosząc swoje idee odrodzenio­we, wędrując do Egiptu. Al-Hidżazu, to znowu po­wracając do Maghrebu. Wszędzie zyskiwał sobie coraz więcej zwolenników. Pierwszą swoją „kwaterę” za­łożył w Al-Aghwat w Algierii, gdzie gromadzili się je­go zwolennicy, a stamtąd kierował się ku Orientowi: jakiś czas przebywał w Tunezji, potem w Libii, a na­stępnie krótko w Egipcie, gdzie zamierzał jeszcze do­skonalić swoją wiedzę na Al-Azharze, jednak w re­zultacie wrogiego nastawienia szajchów Al-Azharu musiał opuścić ten kraj. Wtedy odbył pielgrzymkę doMekki i pozostał tam aż siedem lat. Umocniwszy się już w naukach religijnych islamu, uznał iż nadszedł czas założenia własnej organizacji religijnej, własne­go bractwa. W 1841 roku opuścił Al-Hidżaz wraz z wieloma uczniami i zwolennikami, jakiś czas przeby­wał jeszcze w Egipcie i Tunezji, a w końcu zdecydo­wał się wybrać Libię jako teren swojej działalności. Wszędzie, gdzie ją rozwijał, rosła jego popularność wśród ludu arabskiego, lecz jednocześnie też wrogie nastawienia zarówno władz osmańskich jak i europej­skich okupantów — francuskich i angielskich. Dlatego też postanowił wybrać sobje spokojne miejsce wśród Pustyni Libijskiej, z dala od wpływu obcych rządców. Tak więc w 1843 roku założył pierwszy „klasztor” bractwa — zawija w pobliżu Sidi Rafina na centralnej wyżynie Cyrenajki — Al-Dżabal al-Achdar — ..Zielo­na Góra”. Ta pierwsza siedziba bractwa Sanusijja by­ła znana jako Az-Zawija al-Bajda (..Klasztor Biały”), skąd Sajjid Muhammad zaczął szerzyć swoje nauki i działalność propagandową przez pierwsze lata po u-stanowieniu tej nowej siedziby. Jednak w 1846 roku Sajjid Muhammad znowu udał się do Mekki,x gdzie przebywał przez siedem lat, lecz jego uczniowie dalej prowadzili dzieło misyjne mistrza. W 1853 roku po­wrócił do Cyrenajki i w trzy lata później przeniósł • siedzibę swego bractwa do oazy Dżaghbub, około 150 km na południowy wschód od Sidi Rafina. Celem jego było kierowanie swej działalności propagandowej na „pogańskie* kraje Sahary i Afryki Równikowej. Te­raz znajdował się poza zasięgiem władz tureckich, francuskich i egipskich, a ponadto na szlaku piel­grzymkowym z Afryki Północnej do Mekki. Z dru­giej strony, ta centralna siedziba bractwa w Dżagh­bub znajdowała się mniej więcej pośrodku, prawie w równych odległościach od jego filialnych „klaszto­rów” w Cyrenajce, Trypolitanii, Zachodniej PustyniEgipskiej i Sudanu; wszędzie tam umacniały się wpływy bractwa Sanusijja.Przeniesienie głównej „kwatery” bractwa do Dżag­hbub oznaczało jednocześnie pewien nowy etap w hi­storii działalności bractwa. Podczas gdy na pierw­szym etapie uwaga Sajjida Muhammada as-Sanusie-go koncentrowała się na działalności zmierzającej do odrodzenia i reformy islamu jako religii, to obecnie zaczął szerzyć swoje nauki i wpływ islamu na nowe obszary Afryki, pragnąc m. in. przeciwstawić się dzie­łu misyjnemu chrześcijan w Sudanie.Odtąd oaza Dżaghbub stała się nie tylko głównym ośrodkiem ruchu Sanusijja, lecz powstał tam praw­dziwy uniwersytet muzułmański, który skupiał kilkuset profesorów i wielu studentów w społeczno­ści muzułmańskiej bractwa Sajjida Muhammada as–Sanusiego, jak i innych „braci”, wśród których byli: Algierczycy, Tunezyjczycy, Marokańczycy, Libijczy-cy i inni. W miarę upływu czasu, uniwersytet ten z licznymi uczonymi i poetami odgrywał bardzo ważną rolę w ruchu odrodzeniowym islamu i jego popula­ryzacji w Afryce w XIX w. Tutaj kształcili się aktyw­ni przywódcy bractwa Sanusijja i stąd też Sajjid Mu­hammad Ibn Ali kierował swoich zwolenników do działalności propagandowej w Libii, na Saharze i w Sudanie. Ruch wzmagał się tak bardzo, iż w samej Cyrenajce powstało aż 21 „klasztorów” bractwa Sanu­sijja. Wpływ bractwa był tak wielki wśród ludności muzułmańskiej, iż dwaj kolejni sułtanowie-kalifowie osmańscy wydali specjalne firmany, nadające pewne przywileje temu bractwu: Abd al-Madżid w r. 1856, a Abd al-Aziz w 1876. „Wielki Sanusi” zmarł w 1859 roku, a zwierzchnikiem bractwa Sanusijja został jego starszy syn Sajjid Muhammad al-Mahdi. Za czasów sprawowania władzy przez Sajjida al-Mahdiego brac­two jeszcze bardziej wzrosło w siłę i powstały w krótkim czasie 22 nowe klasztory w Cyrenajce, a obok tego w Trypolitanii i w Centralnej Afryce. Znaczenie bractwa Sanusijja było tak wielkie, że zabiegały o je­go względy nawet państwa europejskie. W 1895 roku Sajjid al-Mahdi przeniósł siedzibę bractwa do oazy Kufra, około 150 km na południe od Dżaghbub, by znaleźć się całkowicie poza zasięgiem władz osmań­skich. Prawdopodobnie na skutek nacisku ze strony sułtana osmańskiego Abd al-Hamida, ulemowie Al–Azharu wydali „orzeczenie” — jatwą potępiające ruch bractwa Sanusijja. To jednak nie zatrzymało je­go ekspansji; bractwo prosperowało ekonomicznie, ro­sły jego wpływy polityczne w Afryce, rozszerzyło swoje wpływy na niezależne sułtanaty na Saharze: Kawar, Tibesti, Borku, Darfur, Wadai, Kanem, Czad i inne, a m. in. silne były wpływy bractwa Sanusijja w Sudanie. Jednak ten wzrost wpływów politycznych . bractwa doprowadził do zetknięcia się z przenikają­cymi również na Saharę wpływami francuskimi, co też prowadziło do utarczek. Sajjid al-Mahdi wycofał się z Kufry do miejscowości Kiru w Kanem w 1902 roku. Wkrótce jednak ten energiczny przywódca bra­ctwa Sanusijja zmarł, a jego miejsce zajął pobożny Sajjid Ahmad Szarif, który nie miał ambicji poli­tycznych, dlatego też bractwo, pod naciskiem władz francuskich rychło zaczęło podupadać.

[Głosów:1    Średnia:4/5]

Comments

comments